صندوق‌های اهرمی در بازار سرمایه با تصویب بسته جامع چهارگانه اصلاحات مقرراتی در هیئت‌مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار، وارد فاز جدیدی از بازتنظیم ساختار معاملاتی و کاهش شکاف ارزش ذاتی شدند. بر اساس تصمیم جدید نهاد ناظر بازار سرمایه، اقداماتی کلیدی شامل ورود رسمی رکن بازارگردان، بازنگری در فرمول سود واحدهای عادی، تغییر فرمول کارمزد عملکرد مدیران و افزایش دامنه نوسان قیمت واحدهای معاملاتی به مثبت و منفی ۶ درصد به مرحله اجرا درمی‌آید.
۴ محور کلیدی اصلاح مقررات صندوق‌های اهرمی
بررسی‌های تحلیلی پایگاه صندوق نگر نشان می‌دهد که تداوم حباب منفی و فاصله معنادار قیمت پایانی واحدهای ممتاز با ارزش خالص دارایی‌ها (NAV)، انگیزه اصلی تدوین این بسته اصلاحی بوده است. علی نیازی، معاون نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس و اوراق بهادار، با تایید تصویب نهایی این مصوبه اعلام کرد که پس از رایزنی‌های گسترده با کانون نهادهای سرمایه‌گذاری ایران و مدیران ارشد بازار، بسته تحول ساختاری صندوق‌های اهرمی در ۴ سرفصل اجرایی پیاده‌سازی خواهد شد:
- الحاق رکن بازارگردان: تعریف الزامات بازارگردانی و اصلاح اساسنامه و امیدنامه برای افزایش نقدشوندگی و کاهش فاصله قیمت تابلو با NAV.
- اصلاح کارمزد مبتنی بر عملکرد: بازتعریف ساختار تشویقی و تنبیهی کارمزد مدیران بر پایه بازده واقعی صندوق.
- فرمولاسیون جدید بازدهی واحدهای عادی: اتصال سقف و کف سود واحدهای صدور و ابطالی به میانگین موزون بازدهی ۵ صندوق بزرگ درآمد ثابت (ETF).
- افزایش دامنه نوسان: ارتقای دامنه نوسان روزانه واحدهای قابل معامله به مثبت و منفی ۶ درصد از روز شنبه ۱۶ آبان.
تغییر سازوکار سود واحدهای عادی و جهش دامنه نوسان
در ساختار پیشین، نحوه نرخ‌گذاری واحدهای بدون ریسک (عادی) در صندوق‌های اهرمی چالش‌هایی را میان سرمایه‌گذاران محافظه‌کار و سهامداران بخش پرریسک ایجاد کرده بود. طبق ضوابط جدید، دامنه کف و سقف نرخ بازدهی این واحدها هر ۶ ماه یک‌بار توسط مرکز نظارت بر صندوق‌های سرمایه‌گذاری بر اساس میانگین بازده ماهانه پنج صندوق برتر با درآمد ثابت محاسبه شده و پس از اخذ تاییدیه معاونت نظارت، جهت اعمال به مدیران ابلاغ می‌شود.
از سوی دیگر، ارتقای دامنه نوسان از ۴± درصد به ۶± درصد از ۱۶ آبان، انعطاف حرکتی این ابزار مشتقه غیرمستقیم را همگام با نوسانات بازار سهام افزایش داده و از قفل شدن نمادها در صفوف خرید و فروش غیرمنطقی جلوگیری خواهد کرد.
پیش‌زمینه و تحلیل اثرات بسته سیاستی بر تابلوی معاملات
صندوق‌های سهامی اهرمی از زمان ورود به بازار بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس، به عنوان ابزاری پرپتانسیل اما با ضریب بتای بالا مورد استقبال فعالان قرار گرفتند. با این وجود، در دوران‌های رکود و افت بازار، تشکیل حباب منفی گسترده (تخفیف شدید قیمت بازار نسبت به NAV) سبب زیان مضاعف سهامداران ممتاز و کاهش جذابیت ابزارهای اهرمی شده بود.
ارزیابی کارشناسان صندوق نگر حاکی از آن است که الحاق رکن بازارگردان و نزدیک شدن بازدهی بخش عادی به نرخ واقعی بازار پول، کارایی ابزارهای مالی پرریسک را دوچندان کرده و ضمن تحدید انحرافات قیمتی، بازوی مالی قدرتمندی برای تزریق نقدینگی نظام‌مند به جریان معاملات بورس فراهم می‌سازد.
